15 triệu người Việt mắc rối loạn tâm thần: Cần chuẩn bị gì trước khi đi khám?

Bác sĩ Phan Duy Thức, Khoa Tâm thần, Bệnh viện FV (TP.HCM), chia sẻ trước đây khi chẩn đoán cho một số người bệnh mắc trầm cảm hoặc rối loạn lo âu, họ lại hỏi: “Vậy là tôi bị bệnh tâm thần sao?”. Đây cũng là lý do khiến một số người trì hoãn việc thăm khám tâm lý, dẫn tới nguy cơ bệnh tiến triển nặng thật sự.

“Hiện nay vẫn còn tồn tại sự kỳ thị đối với các bệnh lý tâm thần, một phần nguyên nhân xuất phát từ việc mọi người chưa thực sự hiểu đúng về bệnh. Vì vậy, tôi luôn khuyến khích người bệnh nên tìm hiểu về tình trạng của mình. Khi hiểu rõ bản chất của bệnh, họ sẽ bớt lo lắng, bớt mặc cảm, góp phần quan trọng xóa bỏ sự kỳ thị đối với các vấn đề sức khỏe tâm thần”, bác sĩ Thức cho hay.

ẢNH: P.H tạo từ AI

Nên hiểu đúng, hiểu đủ về “bệnh tâm thần”

Theo bác sĩ Thức, khi nghe đến cụm từ “bệnh tâm thần”, nhiều người thường chỉ nghĩ đến tâm thần phân liệt hoặc rối loạn loạn thần. Thực tế, bệnh lý tâm thần gồm rất nhiều dạng khác nhau. Có những rối loạn chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng cũng có những bệnh kéo dài suốt đời. Có những bệnh có thể đe dọa tính mạng, nhưng cũng có những bệnh hoàn toàn không nguy hiểm nếu được phát hiện và điều trị đúng cách.

Bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyên Phi Yến, Khoa Tâm thể, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức (TP.HCM), cho biết “bệnh tâm thần” là thuật ngữ chung chỉ hàng trăm rối loạn tâm thần, từ nhẹ đến nặng. Có thể tạm chia thành 2 nhóm để dễ hình dung như sau:

Nhóm thường gặp, đa số đáp ứng tốt nếu được phát hiện và điều trị:

• Rối loạn lo âu (phổ biến): Lo lắng kéo dài, sợ hãi vô cớ, tim đập nhanh, khó thở, hoảng loạn..., chủ yếu ảnh hưởng chất lượng sống.
• Rối loạn trầm cảm: Buồn bã kéo dài từ 2 tuần, mất hứng thú, mệt mỏi, rối loạn ăn ngủ, tự ti, suy nghĩ tiêu cực. Có thể nguy hiểm nếu xuất hiện ý nghĩ tự sát nhưng đa số đáp ứng tốt với điều trị.
• Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), rối loạn stress sau sang chấn (PTSD), rối loạn thích ứng: Thường có suy nghĩ ám ảnh lặp lại, hành vi cưỡng chế hoặc phản ứng mạnh sau tai nạn, bạo lực…

Nhóm cần can thiệp sớm:

• Rối loạn lưỡng cực: Xen kẽ giai đoạn trầm cảm và hưng cảm (năng lượng cao bất thường, ít ngủ, nói nhiều, tiêu tiền hoang phí, dễ cáu gắt...); có nguy cơ hành vi bốc đồng hoặc tự sát.
• Rối loạn loạn thần (bao gồm tâm thần phân liệt): Ảo giác, hoang tưởng, rối loạn tư duy và hành vi. Nếu không điều trị, người bệnh có thể mất khả năng nhận thức thực tế, tự gây hại hoặc hiếm gặp là gây hại cho người khác.
• Một số rối loạn nhân cách nặng: Cảm xúc bất ổn, sợ bị bỏ rơi, có thể lặp lại hành vi tự hại.

Ngoài ra, còn có các nhóm khác gồm rối loạn phát triển thần kinh (ADHD, tự kỷ), rối loạn ăn uống…

Theo bác sĩ Thức, tất cả các rối loạn tâm thần đều có một tiêu chí chung: Các triệu chứng phải ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày của người bệnh hoặc gây ảnh hưởng đến cuộc sống của những người xung quanh.

“Nếu tình trạng lo âu hoặc trầm cảm khiến bạn không thể tập trung làm việc và hiệu suất công việc suy giảm, bạn bè hoặc đồng nghiệp bắt đầu hỏi liệu bạn có ổn không, thì đó đã là lý do đủ để bạn đi khám”, bác sĩ Thức nói thêm.

ẢNH: BVCC

Cần chuẩn bị những gì trước khi đi khám?

Bác sĩ Nguyên Phi Yến cho biết trước khi đến khám tại các cơ sở y tế uy tín, để buổi thăm khám diễn ra hiệu quả, người bệnh nên chuẩn bị:

Lịch sử bệnh: Triệu chứng hiện tại (bắt đầu khi nào, mức độ, yếu tố làm nặng/giảm triệu chứng), bệnh sử tâm thần và thân thể trước đây, tiền sử gia đình.

Thuốc đang dùng: Danh sách đầy đủ (kể cả thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng), liều lượng, tác dụng phụ trước đây (nếu có).

Nhật ký triệu chứng: Ghi chép hằng ngày về giấc ngủ, tâm trạng, ăn uống, yếu tố kích hoạt (ít nhất 1 - 2 tuần).

Hồ sơ y tế: Kết quả báo cáo của các đợt thăm khám trước, xét nghiệm hoặc của các bài kiểm tra tâm lý nếu có.

Câu hỏi cá nhân: Những điều bạn muốn hỏi bác sĩ (về chẩn đoán, phương pháp điều trị, tác dụng phụ, thời gian điều trị).

Người hỗ trợ: Có thể đi cùng người thân nếu cần (để bổ sung thông tin khách quan).