Lối đi nào cho chợ truyền thống?

Từ giảm giá, chỉnh trang đến phát triển du lịch...

Hưởng ứng chương trình kích cầu tiêu dùng nhân kỷ niệm 100 năm thành lập, từ ngày 20 - 27.7, các quầy sạp tại chợ Tân Định (TP.HCM) đồng loạt treo bảng giảm giá 5 - 10% bằng tiếng Việt và tiếng Anh. Bà Phạm Huyền Trân, tiểu thương có hơn 20 năm bán vải tại chợ Tân Định, cho biết mãi lực chợ có thay đổi từ sau khi chợ Tân Định được tân trang, khuyến mãi kích cầu nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập chợ. "Tiểu thương luôn sẵn sàng giảm giá ở mức hợp lý để khách vui, người bán cũng bán được hàng", bà Trân vừa nói vừa đo vải bán cho 2 du khách nước ngoài. Ngoài nguồn khách quen, sạp vải của bà đón nhiều du khách quốc tế, đặc biệt là khách đến từ Malaysia, Ấn Độ và Nhật Bản. "Khách Nhật Bản thường kỹ tính nhất, lựa chọn nhiều và xem xét nhiều lần trước khi quyết định mua. Với những khách hàng có nhu cầu mua vải và may lấy gấp, tôi sẽ giới thiệu thợ may uy tín để hoàn thiện sản phẩm với giá tốt nhất và giao tận nơi. Đây cũng là cách nhiều tiểu thương linh hoạt gia tăng dịch vụ nhằm phục vụ khách du lịch tốt hơn", bà Trân nói.

Bà Đoàn Thị Mỹ Chi, tiểu thương kinh doanh tại chợ Tân Định, hồ hởi: "Sau khi chợ được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố và đẩy mạnh quảng bá, lượng khách du lịch tăng rõ rệt. Không chỉ khách tự tìm đến, nhiều tiểu thương ở chợ Bến Thành cũng giới thiệu du khách muốn mua hàng với giá mềm hơn sang chợ Tân Định. Nhờ đó ngày càng nhiều du khách biết đến ngôi chợ này, thậm chí ghi vào cẩm nang du lịch của khách Nhật Bản".

ẢNH: NG.NGA

Tuy nhiên, cả bà Trân và bà Chi đều thừa nhận dù lượng khách đã cải thiện, hiệu quả kinh doanh của nhiều tiểu thương vẫn chưa ổn định. Có ngày doanh thu vượt kỳ vọng nhưng cũng không ít ngày cả gian hàng chỉ bán được vài trăm ngàn đồng. "Để chợ truyền thống giữ được sức hút thì các chương trình kích cầu cần được tổ chức thường xuyên và có sự đổi mới liên tục. Theo tôi, sau mỗi chương trình nên có thêm những hoạt động mới để tạo không khí sôi động, thu hút khách quay trở lại", bà Trân góp ý.

Còn bà Chi thừa nhận do lối đi bên trong chợ khá hẹp nên vào thời điểm khách đông, việc di chuyển không thuận tiện, khiến cả người bán lẫn người mua không thoải mái. Dù vậy, bà tin rằng khi hình ảnh chợ ngày càng được quảng bá rộng rãi, lượng khách sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới. "Ai nói chợ truyền thống sẽ "chết", nhưng tôi, với truyền thống gia đình có mấy chục năm gắn bó với chợ, lại nghĩ khác. Nó sẽ phát triển theo hướng hiện đại, văn minh hơn", bà Chi bộc bạch.

ẢNH: NG.NGA

Theo ông Hoàng Văn Đạt, đại diện Ban Quản lý chợ Tân Định, để hưởng ứng chương trình kích cầu tiêu dùng, ban quản lý đã vận động 100% tiểu thương tham gia các chương trình khuyến mãi với mức giảm giá từ 5 - 10% và nhận được sự đồng thuận rất cao. Bên cạnh đó, chợ cũng phát động tiểu thương mặc áo dài, áo bà ba trong thời gian diễn ra chương trình nhằm tạo điểm nhấn, góp phần quảng bá hình ảnh chợ truyền thống thân thiện, gần gũi và thu hút khách tham quan, mua sắm. Ông Đạt nhấn mạnh: "Việc niêm yết giá công khai được duy trì thường xuyên tại chợ. Chính sự thật thà trong kinh doanh, thái độ niềm nở và thân thiện của tiểu thương đã góp phần tạo dựng uy tín, trở thành nét đặc trưng làm nên thương hiệu của chợ Tân Định suốt nhiều năm qua".

Hiện đại hóa, chuyển đổi số và xây dựng câu chuyện cho chợ

Không chỉ chợ Tân Định, nhiều chợ truyền thống lớn như Bến Thành, An Đông cũng đang đẩy mạnh chỉnh trang, phát triển dịch vụ và kết hợp du lịch nhằm tìm lại sức hút. Những nỗ lực này cũng phù hợp với định hướng trong dự thảo nghị định thay thế Nghị định 60/2024 về phát triển và quản lý chợ mà Bộ Công thương đang lấy ý kiến. Bộ Công thương nhìn nhận chợ truyền thống vẫn là kênh phân phối quan trọng, chiếm khoảng 35 - 40% lượng hàng hóa lưu thông trên cả nước. Tuy vậy, thách thức lớn đối với chợ, tiểu thương là lượng khách giảm mạnh do sự phát triển mạnh của siêu thị, trung tâm thương mại, thương mại điện tử và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng.

ẢNH: NG.NGA

Bộ Công thương đánh giá phần lớn chợ hiện nay có quy mô nhỏ, phương thức kinh doanh còn truyền thống, thiếu các dịch vụ hỗ trợ, trong khi nhiều chợ hoạt động kém hiệu quả do quy hoạch chưa phù hợp, cơ sở vật chất xuống cấp, nguồn lực đầu tư hạn chế và tình trạng chợ cóc, chợ tạm vẫn tồn tại. Thế nên, để tạo động lực phát triển mới, dự thảo nghị định đề xuất bổ sung nhiều chính sách đáng chú ý. Trong đó, Bộ nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi số, hiện đại hóa và chuyên nghiệp hóa hệ thống chợ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh với các mô hình bán lẻ hiện đại. Bên cạnh chức năng mua bán, chợ truyền thống được định hướng trở thành không gian văn hóa, điểm đến du lịch và góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân. Dự thảo cũng đề xuất ưu tiên bố trí ngân sách T.Ư để đầu tư, nâng cấp các chợ dân sinh và chợ đầu mối tại khu vực biên giới, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn đặc biệt khó khăn; đồng thời tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý chợ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và hoàn thiện cơ chế khai thác tài sản kết cấu hạ tầng chợ.

ẢNH: H.HY

Trao đổi với Thanh Niên, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và kinh tế quốc tế, bày tỏ đồng tình quan điểm cải tạo lại chợ truyền thống theo dự thảo của Bộ Công thương, theo hướng chuyển đổi số và đặc biệt chú trọng không gian văn hóa chợ. Thay vì chỉ là nơi mua bán, chợ cần được tổ chức theo hướng kết hợp giữa kinh doanh trực tiếp và trực tuyến, đồng thời phát huy những lợi thế mà thương mại điện tử khó thay thế như trải nghiệm mua sắm trực tiếp, thực phẩm tươi sống, hàng hóa đặc sản, các mặt hàng cồng kềnh hoặc cần giao nhanh, không gian văn hóa.

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh lợi thế lớn nhất của chợ truyền thống không nằm ở việc cạnh tranh với thương mại điện tử mà ở trải nghiệm trực tiếp, hàng tươi sống, đặc sản địa phương và không gian văn hóa. Vì vậy, chợ cần phát triển theo mô hình kết hợp giữa bán hàng trực tiếp và trực tuyến, đồng thời trở thành điểm đến văn hóa, du lịch thay vì chỉ là nơi giao dịch hàng hóa. "Hãy xây dựng một câu chuyện để kể cho du khách khi họ đến chợ. VN có lợi thế là có nhiều chợ truyền thống có bề dày lịch sử, như chợ Tân Định 100 năm, chợ Bến Thành có hơn 110 năm, chợ Đồng Xuân gần 140 tuổi... Những chứng nhân lịch sử là đây, hãy xây dựng câu chuyện để kể cho du khách. Tôi tin là công cuộc cải tổ chợ truyền thống sẽ thành công với cách làm đó", ông nói.