Siêu dự án bứt tốc, TP.HCM chạy nước rút tăng trưởng

Dồn dập đại công trường

Những tháng cuối năm, TP.HCM hoàn thiện thủ tục cho cả các siêu dự án khởi công mới lẫn những công trình chuẩn bị về đích. Trong đó, mạng lưới đường sắt đô thị bước vào giai đoạn bùng nổ chưa từng có. Theo thông tin từ Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR), dự kiến trong giai đoạn nước rút cuối năm nay, thành phố sẽ dồn lực gấp rút hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu khả thi để chuẩn bị đồng loạt khởi công 3 tuyến metro mới với tổng chiều dài gần 90 km và tổng mức đầu tư sơ bộ lên tới hơn 254.000 tỉ đồng.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Đầu tiên là tuyến metro kết nối khu vực thành phố mới Bình Dương trước đây với Suối Tiên có chiều dài gần 31 km cùng tổng vốn đầu tư khoảng 55.000 tỉ đồng, xuất phát từ vòng xoay A1 thuộc P.Bình Dương, đi qua các khu vực đô thị công nghiệp sầm uất như Phú Lợi, Thuận Giao, An Phú, Dĩ An rồi chạm ngõ ga Bến xe Suối Tiên (P.Long Bình). Tuyến này đóng vai trò dỡ bỏ rào cản giao thông và rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa hạt nhân công nghiệp Bình Dương với cửa ngõ phía đông TP.HCM. Tiếp đó là tuyến metro Thủ Dầu Một - Tao Đàn có tổng mức đầu tư khoảng 110.000 tỉ đồng với tổng chiều dài 33,2 km, trải dài qua 16 phường, kết nối trực tiếp ga S5 của tuyến metro Bình Dương - Suối Tiên với trung tâm Bến Thành - Tao Đàn. Sau khi hoàn thành, tuyến metro này sẽ giải quyết triệt để áp lực giao thông trên trục hành lang kinh tế Bắc - Nam.

Tuyến thứ ba là metro số 6 (giai đoạn 1) đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu với tổng mức đầu tư ước tính khoảng 89.000 tỉ đồng, đóng vai trò sợi dây liên kết chiến lược giữa Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất với khu đô thị sáng tạo phía đông và hệ thống cảng biển ICD Phú Hữu. Dự án còn nhằm liên kết mạng lưới giao thông kết nối sang sân bay quốc tế Long Thành qua tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành.

Đây đều là các tuyến đường sắt đô thị có quy mô lớn, đóng vai trò chiến lược trong việc kết nối hạ tầng giao thông liên vùng giữa trung tâm TP.HCM với Bình Dương cũ, hướng tới mục tiêu hoàn thành vào năm 2030.

Song song với các dự án chuẩn bị khởi công, tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương), công trình hạt nhân của thành phố với tổng mức đầu tư hơn 55.000 tỉ đồng, cũng đang gia tăng nhịp độ thi công trực tiếp trên toàn hệ thống nhà ga. MAUR thông tin dự án hiện triển khai thi công song song tại 5 nhà ga ngầm gồm Phạm Văn Bạch, Lê Thị Riêng, Phạm Văn Hai, Hòa Hưng và Bà Quẹo. Để giữ vững nhịp độ toàn tuyến, các đơn vị thi công dự kiến tiếp tục triển khai thêm 3 nhà ga ngầm gồm Tao Đàn, Bảy Hiền và Nguyễn Hồng Đào vào cuối tháng 10, đồng thời hoàn thiện phương án tổ chức, phân luồng giao thông để đưa 3 nhà ga ngầm còn lại là Bến Thành, Dân Chủ và Phạm Văn Hai vào thi công trong tháng 12.

ẢNH: MAUR

Việc thi công đồng loạt 11 nhà ga trong những tháng cuối năm nay là tiền đề quyết định để chuẩn bị hạ máy khoan hầm TBM vào tháng 10.2027, hoàn thành kết cấu chính vào tháng 3.2029, hoàn tất lắp đặt đường ray vào cuối năm 2029 và đưa toàn tuyến metro số 2 vào vận hành thương mại trước năm 2030.

Không chỉ khởi công loạt dự án lớn, giai đoạn cuối năm cũng là thời điểm bức tranh hạ tầng TP.HCM đón dấu mốc lịch sử khi 2 siêu công trình biểu tượng được khánh thành: Sân bay Long Thành và Cầu đi bộ vượt sông Sài Gòn. Trong đó, Cảng hàng không quốc tế Long Thành hiện đã hoàn thành trên 80% tổng khối lượng công việc, chuẩn bị cho các bước vận hành thử nghiệm để sẵn sàng kết nối trực tiếp với hệ thống giao thông huyết mạch của TP.HCM.

Còn cây cầu đi bộ tổng mức đầu tư 1.000 tỉ đồng kết nối công viên bến Bạch Đằng với công viên bờ sông Thủ Thiêm vừa hoàn thành dấu mốc hợp long quan trọng. Sự xuất hiện của cây cầu không chỉ giải quyết bài toán kết nối bộ hành giữa trung tâm lịch sử của TP.HCM và trung tâm tài chính mới Thủ Thiêm mà còn tạo ra không gian sinh hoạt cộng đồng độc đáo, trở thành đòn bẩy kích cầu du lịch, thương mại, dịch vụ cho tăng trưởng kinh tế trong chặng nước rút cuối năm.

Cú hích cho đỉnh tăng trưởng kinh tế

Thực tế, áp lực tăng trưởng kinh tế quý cuối năm của TP.HCM đang rất cao khi phải đạt tốc độ tăng trưởng GRDP trên 13,23% (hoặc trên 13,5% theo một số tính toán mục tiêu) để hoàn thành chỉ tiêu cả năm đạt 10,02%.

ẢNH: NHẬT THỊNH

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, nhận xét trên tinh thần quyết tâm "nói là làm" và dồn tổng lực cho "trận đánh lớn", quý cuối năm luôn mang lại bầu không khí rất hào hứng. Để đạt mục tiêu tăng trưởng kỷ lục, TP.HCM chắc chắn phải tung ra những "cú đấm thép" từ đầu tư công. Việc triển khai nhân lực, vật lực ra hàng trăm công trường lớn nhỏ sẽ kích hoạt hiệu ứng domino, tạo ra lực đẩy khổng lồ lan tỏa mạnh mẽ đến toàn bộ nền kinh tế của siêu đô thị.

Ông Thuận phân tích đầu tiên phải kể đến hiệu ứng lan tỏa lập tức đến các ngành "thượng nguồn". Khi các công trường lớn khởi công và tăng tốc thi công 3 ca, 4 kíp, dòng tiền đầu tư công sẽ ngay lập tức chảy vào các ngành công nghiệp phụ trợ như vật liệu xây dựng, thúc đẩy tiêu thụ nội địa tăng vọt theo cấp số nhân để đáp ứng khối lượng thi công khổng lồ tại hiện trường. Điều này giúp vực dậy các doanh nghiệp sản xuất và khai thác khoáng sản. Ngành máy móc, cơ khí và vận tải cũng hưởng lợi khi hàng ngàn xe ben, xe trộn bê tông, máy xúc, cần cẩu hoạt động hết công suất kéo theo nhu cầu khổng lồ về xăng dầu, logistics, dịch vụ bảo dưỡng, sửa chữa máy móc công nghiệp.

Tiếp đến, việc huy động lực lượng lao động lớn ra hiện trường là đòn bẩy trực tiếp cho an sinh và tiêu dùng cũng như tạo việc làm quy mô lớn, không chỉ kỹ sư, công nhân xây dựng trực tiếp mà cả lực lượng lao động phổ thông, bảo vệ, tài xế đều được tuyển dụng tối đa. Thu nhập của người lao động tăng lên đồng nghĩa với sức mua của xã hội tăng theo. Kéo theo là bùng nổ dịch vụ hậu cần xung quanh công trường. Các quán ăn, dịch vụ nhu yếu phẩm, nhà trọ, dịch vụ giặt là bán kính vài cây số quanh các đại công trường sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ dòng tiền tiêu dùng hằng ngày của hàng vạn công nhân.

Cũng theo TS Phạm Viết Thuận, hạ tầng giao thông dịch chuyển đến đâu, mạch máu kinh tế sẽ thông suốt đến đó. Các khu vực xung quanh các nút giao, các tuyến đường mới mở sẽ lập tức thu hút nhà đầu tư tư nhân phát triển các dự án nhà ở, văn phòng, kho bãi. Về dịch vụ tài chính - ngân hàng, hoạt động giải ngân đầu tư công sôi động cũng sẽ thúc đẩy dòng chảy tín dụng. Các gói vay cho nhà thầu, doanh nghiệp cung ứng vật liệu và người mua nhà sẽ tăng trưởng mạnh, tạo lợi nhuận cho hệ thống tài chính.

Đặc biệt, quý 4 luôn là mùa cao điểm của xuất nhập khẩu phục vụ lễ tết. Việc thúc đẩy tiến độ hạ tầng giúp giảm chi phí logistic, hàng hóa lưu thông nhanh hơn, tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp xuất khẩu. Giao thông thuận lợi còn thúc đẩy người dân và du khách đổ về thành phố mua sắm, vui chơi giải trí vào dịp cuối năm, trực tiếp đóng góp vào doanh thu bán lẻ, mảng dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn trong GRDP của TP.HCM.

"Tóm lại, "cỗ xe tam mã" (đầu tư - tiêu dùng - xuất khẩu) sẽ được kích hoạt mạnh mẽ thông qua đòn bẩy đầu tư công. Đây không chỉ là một mục tiêu trên giấy tờ mà là dòng chảy kinh tế thực tế xuất hiện trên từng mét vuông công trường. Bầu không khí khẩn trương, hối hả trên các dự án trọng điểm chính là câu trả lời rõ ràng nhất cho quyết tâm đạt đỉnh tăng trưởng của TP.HCM trong giai đoạn nước rút này", TS Phạm Viết Thuận nhận xét.

TS Huỳnh Thanh Điền (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành) cũng khẳng định việc hàng loạt dự án hạ tầng lớn dồn dập khởi công và khánh thành sẽ tạo lực đẩy lan tỏa rất mạnh cho tăng trưởng kinh tế của TP.HCM trong chặng nước rút cuối năm. Tuy nhiên, để nguồn lực đầu tư hạ tầng thực sự chuyển hóa thành động lực tăng trưởng tức thì, chuyên gia kinh tế này khuyến nghị giải pháp then chốt nằm ở khâu tổ chức thực hiện và tính đồng bộ. Thành phố cần tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thanh quyết toán, chủ động tạm ứng vốn và đẩy nhanh tiến độ giải ngân cho các nhà thầu.

"Hiện nay, trên nhiều công trường, các doanh nghiệp đã hoàn thành khối lượng thi công nhưng thủ tục giải ngân chậm khiến họ thiếu dòng tiền thanh toán cho các nhà thầu phụ và nhà cung cấp, làm đứt gãy chuỗi lan tỏa dòng vốn vào nền kinh tế. Bên cạnh đó, chính quyền cần tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục và nguồn vốn lãi suất thấp để các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các đại dự án. Khi dòng tiền đầu tư công được khơi thông nhanh chóng kết hợp với các chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa, dòng vốn sẽ xoay vòng nhanh, tạo tác động dây chuyền thúc đẩy toàn bộ khu vực sản xuất - dịch vụ, giúp đòn bẩy hạ tầng phát huy trọn vẹn sức mạnh lan tỏa nhằm kéo nhích chỉ số tăng trưởng kinh tế TP.HCM trong chặng nước rút cuối năm", TS Huỳnh Thanh Điền đề xuất.

Định hình tầm vóc siêu đô thị toàn cầu

Về tầm nhìn dài hạn, TS Huỳnh Thanh Điền nhìn nhận các siêu dự án giao thông như hệ thống metro, Cảng hàng không quốc tế Long Thành hay cầu đi bộ vượt sông Sài Gòn không chỉ đơn thuần là những công trình hạ tầng riêng lẻ để giải quyết bài toán di chuyển, mà là công cụ cốt lõi nhằm tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế và vẽ lại bộ mặt đô thị TP.HCM trong tương lai.

Cụ thể, việc phát triển đồng loạt các tuyến metro sẽ tạo ra sự chuyển dịch căn bản về hành vi giao thông và thói quen sinh hoạt của cư dân. Khi hạ tầng metro hoàn thiện, người dân sẽ dịch chuyển từ phương tiện cá nhân sang giao thông công cộng, từ xu hướng ở nhà riêng mặt phố sang sống tại các khu chung cư hiện đại ven các trục kết nối để tối ưu hóa việc di chuyển. Sự thay đổi về phương thức giao thông kéo theo sự thay đổi toàn diện về hành vi tiêu dùng và mua sắm. Mô hình kinh doanh sẽ dịch chuyển mạnh mẽ từ các tiệm tạp hóa truyền thống sang hệ thống cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại tập trung xung quanh các nhà ga metro, đồng thời mở ra không gian phát triển kinh tế ngầm đầy tiềm năng ngay dưới lòng đất.

Diện mạo đô thị sạch đẹp, hiện đại cũng tạo không gian lý tưởng để TP.HCM bứt phá phát triển các ngành du lịch, công nghiệp văn hóa, tài chính, thương mại và dịch vụ chất lượng cao theo đúng định vị chiến lược. Đáng chú ý, không gian phát triển của các công trình này không chỉ phục vụ riêng TP.HCM, mà đóng vai trò là hạt nhân kết nối hạ tầng và dịch vụ liền mạch, lan tỏa sang các địa phương lân cận khu vực Đông - Tây Nam Bộ. Qua đó, TP.HCM sẽ đóng vai trò trung tâm dịch vụ - tài chính dẫn dắt toàn bộ nền kinh tế phía nam, hiện thực hóa tầm nhìn quy hoạch 100 năm và các cột mốc chiến lược do Bộ Chính trị định hướng: trở thành đô thị tiêu biểu của Đông Nam Á vào năm 2030, tầm vóc châu Á vào năm 2045 và đô thị toàn cầu vào năm 2075.

Đồng quan điểm, TS Phạm Viết Thuận cho rằng sự bứt phá về thứ hạng quốc tế cùng việc triển khai hàng loạt hạ tầng chiến lược đang định hình TP.HCM trở thành một siêu đô thị đa trung tâm, kết nối toàn cầu, phát triển bền vững và là thỏi nam châm thu hút dòng vốn cùng nhân lực chất lượng cao. Những dự án hạ tầng mang tính bước ngoặt này sẽ thay đổi hoàn toàn diện mạo và vị thế của thành phố theo từng trục cốt lõi. Cụ thể, cửa ngõ kết nối toàn cầu và liên vùng tốc độ cao sân bay quốc tế Long Thành - Tân Sơn Nhất sẽ tạo thành cụm cảng hàng không kép với công suất hàng trăm triệu lượt khách mỗi năm. Đây là đòn bẩy đưa TP.HCM thành trung tâm trung chuyển hàng không, tài chính và logistics của khu vực Đông Nam Á, rút ngắn khoảng cách với các đô thị lớn trên thế giới.

Trong khi đó, hệ thống các tuyến metro sẽ thay đổi thói quen di chuyển của người dân, giảm thiểu ùn tắc và ô nhiễm. Metro không chỉ là phương tiện công cộng mà còn là trục xương sống định hình các đô thị vệ tinh theo mô hình TOD. Cấu trúc siêu đô thị đa trung tâm và hiện đại cũng sẽ được hình thành nhờ sự cộng hưởng của những cây cầu biểu tượng, xóa nhòa khoảng cách địa lý giữa trung tâm lịch sử và trung tâm mới. Sông Sài Gòn sẽ chuyển mình từ ranh giới địa lý thành trục cảnh quan trung tâm - nơi diễn ra các hoạt động kinh tế đêm, văn hóa và nghệ thuật sôi động.